Suliasi Vunibola
2025: O Dr Suliasi Vunibola mai na Te Whare Wānaka o Aoraki – Na Univesiti o Lincoln ena vakayagataka na kilaka vakavanua me baleta na veika bula kei na ivakarau ni kakana bulabula mai na Pasifika me vakavinakataka na ivakarau ni bula, ivakarau vakavanua kei na veika e tu vakavolivoliti ira na lewenivanua mai na Pasifika e Aotearoa Niusiladi
Era sotakaya lewe ni vanua e Niusiladi na leqa ni tiko bulabula se tauvimate ka rawa ni tarovi, ia e sa rauta ni bilioni na dola na kena isau ena qaravi ni bula. Na mate sega ni veidewavi me vaka na mate ni suka, levulevu sivia kei na mate ni uto era rawa ni tarovi ena ivakarau ni kakana e vakayagataki kei na ivakarau ni bula e da bula tiko kina. E tauvi ira vakalewe levu cake na kai Pasifika era tiko mai Aotearoa na vei mate oqori. Na ivakarau ni kana mai na Pasifika e vutuniyau ena vuata, kakana dina kei na draunikau, ia era sa vakaisosomitaki vakalevu na vei kakana oqori ena veimataqali kakana vakarautaki vakatotolo, kakana qaqi ka levu kina na veimataqali ikuri ni kakana me veisiwati tu kina na kedra i kanakana. E sega sara ni mana na veisasaga ni Tabana ni bula e na tikina oqori ka a nanumi me veisataki na veiqaravi vakatabana ni bula kei na nodrau ivakarau ni bula kei na kana ni lewenivanua yadua.
O Dr Suliasi Vunibola (Vitina, Vanua o Naduru, Macuata) e a soli vua na koroi ni covi ni liuliu ni vakadidike na Mana Tūānuku Research Leader Fellowship me vakadikeva na ivakarau ni nodra vakayagataka na vei lewenivanua mai na Pasifika na ivakarau ni kena vakarautaki na kedra kakana kei na vakayagataki ni kena kilai me tekivutaki kina e dua na ivakarau ni veivakarautaki vakavanua ni kakana me tudei ka levei e vuqa na leqa. Na kena inaki me vakaraitaki ni ivakarau ni vakarautaki kakana vakavanua e na rawa ni yavu ni veisau me mana ena bula ni lewenivanua, nuitaki ka dei e Aotearoa kei na veivanua tale eso.
O Dr Suliasi Vunibola e dua na Dauniveivakavulici liu ena Tabana e qarava na vakatulewataki ni veika e ra tu vakavolivoliti keda ena Te Whare Wānaka o Aoraki — Lincoln Univesiti, vakoroi ni doketa, PhD mai na Te Kuenga ki Pūrehuroa — Massey Univesiti. O Suli e lewe ni Matabose ni Vakasala lewe talega ni ilawalawa vakavuku kilai tani ena vulici ni veika vaka Pasifika ena Macmillan Brown Centre Te Whare Wānanga o Waitaha —Univesiti mai Canterbury, kei na vakadidike ni Pasifika ena Bioprotection Aotearoa. E veivakasalataki o Suli ena vei sasaga ena Pasifika raraba ka dua talega vei ira tauyavutaka na Niuvaka Trust mai Palmerston North ka vakanamata ena tokoni ni bula sautu na veivuvale vakabibi na vuvale vakapasivika.
Dr Suliasi Vunibola conducting Bioprotection Aotearoa research in Samoa (photo supplied)